Thời hạn tuân thủ quy định chống phá rừng: Bao lâu còn lại?
Trong bối cảnh hơn 100 doanh nghiệp Trung Quốc sang Việt Nam tìm đối tác sầu riêng, các doanh nghiệp nông sản Việt Nam phải đối mặt với một thách thức pháp lý lớn: tuân thủ các quy định chống phá rừng trong vòng 5 tháng tới. Đây là yêu cầu cấp bách không chỉ để giữ vị trí trên thị trường quốc tế mà còn để bảo vệ lợi ích kinh tế dài hạn của người trồng sầu riêng.
Quy định này xuất phát từ những cam kết quốc tế và yêu cầu ngày càng cao từ các nước nhập khẩu sầu riêng, đặc biệt là các thị trường châu Âu, Bắc Mỹ và Trung Quốc. Các nước này đang kiểm soát chặt chẽ nguồn gốc các sản phẩm nông sản để đảm bảo chúng không liên quan đến phá rừng hay phá hoại môi trường.
Quy định chống phá rừng áp dụng cho sầu riêng là gì?
Các yêu cầu chính cần tuân thủ
Doanh nghiệp và nông dân trồng sầu riêng cần chú ý các yêu cầu sau:
- Truy xuất nguồn gốc đất đai: Chứng minh rằng vùng trồng sầu riêng không phải là diện tích rừng bị phá, khai thác trái phép hoặc chuyển đổi mục đích sử dụng từ rừng sang trồng sầu riêng sau một thời điểm nhất định.
- Mã số vùng trồng (Traceability Code): Mỗi vùng trồng sầu riêng xuất khẩu phải có mã số định danh rõ ràng, kèm thông tin chi tiết về vị trí địa lý, chủ sử dụng đất, lịch sử sử dụng đất.
- Giấy tờ pháp lý: Cần có đầy đủ giấy chứng thực quyền sử dụng đất, hợp đồng thuê đất hoặc các tài liệu chứng minh quyền sử dụng hợp pháp.
- Tuân thủ pháp luật môi trường: Vùng trồng phải đáp ứng các tiêu chuẩn bảo vệ môi trường, không gây ô nhiễm nguồn nước ngầm, không sử dụng thuốc cấm hay hóa chất độc hại.
Ai là những đối tượng phải tuân thủ?
Không chỉ các doanh nghiệp xuất khẩu sầu riêng mới bị ảnh hưởng. Yêu cầu này cũng áp dụng cho:
- Những nông dân trồng sầu riêng có hợp đồng cung cấp cho các công ty xuất khẩu.
- Các hợp tác xã sầu riêng.
- Những thương lái trung gian thu mua sầu riêng để bán cho doanh nghiệp xuất khẩu.
Nói cách khác, toàn bộ chuỗi cung ứng sầu riêng từ nông dân đến doanh nghiệp xuất khẩu đều cần có khả năng truy xuất rõ ràng.
Tại sao lại có quy định này? Bối cảnh quốc tế
Việt Nam là một trong những nước sản xuất sầu riêng lớn nhất thế giới. Tuy nhiên, một số vùng trồng sầu riêng ở Tây Nguyên và các tỉnh khác bị nghi ngờ được hình thành bằng cách chuyển đổi rừng tự nhiên. Điều này đã gây lo ngại ở các nước nhập khẩu, đặc biệt là trong bối cảnh:
- Quy định châu Âu (EUDR): Liên minh Châu Âu từ năm 2024 bắt buộc tất cả sản phẩm nông sản nhập vào phải chứng minh không liên quan đến phá rừng sau năm 2020.
- Yêu cầu từ Trung Quốc: Với hơn 100 doanh nghiệp Trung Quốc tìm đối tác sầu riêng Việt Nam, các công ty này cũng đang áp dụng các tiêu chuẩn môi trường cao hơn cho các sản phẩm nhập khẩu.
- Cam kết COP26 và các hiệp định quốc tế: Việt Nam đã cam kết giảm phát thải và bảo vệ rừng, do đó phải kiểm soát chặt chẽ các hoạt động sản xuất nông sản.
5 điểm quan trọng nông dân sầu riêng cần lưu ý ngay bây giờ
1. Kiểm tra lại hồ sơ và giấy tờ liên quan
Không chờ đợi, hãy bắt đầu ngay:
- Kiểm tra giấy chứng thực quyền sử dụng đất hoặc hợp đồng thuê đất.
- Chuẩn bị bản đồ vùng trồng, ảnh vệ tinh lịch sử (nếu có) để chứng minh vùng này không phải là rừng bị chuyển đổi.
- Thu thập các tài liệu chứng minh vùng trồng đã tồn tại trước năm 2020 (nếu áp dụng tiêu chuẩn EUDR).
2. Liên hệ với doanh nghiệp mua sầu riêng hoặc hợp tác xã
Nếu bạn bán sầu riêng cho doanh nghiệp xuất khẩu, hãy:
- Liên lạc để biết doanh nghiệp đó đòi hỏi những giấy tờ gì.
- Hỏi rõ thời hạn cung cấp hồ sơ.
- Yêu cầu hướng dẫn chi tiết cách chuẩn bị mã vùng trồng (traceability code).
3. Cập nhật thông tin về sử dụng phân bón, thuốc BVTV
Tuân thủ quy định về bảo vệ môi trường:
- Chỉ sử dụng thuốc bảo vệ thực vật được phép tại Việt Nam.
- Ghi chép lại lịch sử sử dụng phân bón, thuốc (nếu doanh nghiệp yêu cầu).
- Tham khảo hướng dẫn từ Cục Bảo vệ Thực vật về các sản phẩm được phép sử dụng.
4. Tham gia đào tạo và tìm hiểu quy định
Nhiều tỉnh đang tổ chức các buổi hội thảo về quy định chống phá rừng và traceability. Hãy:
- Tham gia các buổi đào tạo do huyện, tỉnh tổ chức.
- Liên hệ với Sở NN&PTNT địa phương để tìm hiểu yêu cầu chi tiết.
- Tham gia các nhóm sầu riêng trên mạng xã hội để chia sẻ kinh nghiệm với nông dân khác.
5. Chuẩn bị cho khả năng xuất khẩu trong tương lai
Ngay cả khi bạn hiện chỉ bán trong nước, hãy:
- Sắp xếp hồ sơ gọn gàng, dễ tra cứu.
- Giữ lại các hóa đơn, biên nhận liên quan đến đầu tư cho vùng trồng.
- Chuẩn bị để có thể chuyển sang xuất khẩu nếu có cơ hội hợp tác với doanh nghiệp lớn.
Những rủi ro nếu không tuân thủ
Thất bại trong việc tuân thủ quy định chống phá rừng có thể dẫn đến:
- Bị từ chối xuất khẩu: Các quốc gia như EU, Mỹ sẽ từ chối nhập khẩu sầu riêng không có chứng chỉ rõ ràng.
- Mất thị trường: Các doanh nghiệp Trung Quốc và quốc tế sẽ chuyển sang mua từ các nước khác có quy định rõ ràng.
- Giá bán thấp: Sầu riêng không có traceability sẽ bị coi là sản phẩm có rủi ro cao, giá bán sẽ bị hạ mạnh.
- Bị xử phạt hành chính: Nếu bị xác định là liên quan đến phá rừng, có thể bị xử phạt theo luật pháp Việt Nam.
Tóm tắt: Nên làm gì trong 5 tháng tới?
Thời gian sắp tới rất quan trọng. Những nông dân và doanh nghiệp sầu riêng nên:
- Bắt đầu ngay: Không chờ, hành động từ bây giờ.
- Tập hợp hồ sơ: Kiểm tra, sắp xếp, hoàn thiện tất cả giấy tờ pháp lý.
- Liên lạc với các bên liên quan: Doanh nghiệp mua, hợp tác xã, chính quyền địa phương.
- Đầu tư vào traceability: Nếu cần, sử dụng công nghệ (GPS, ảnh vệ tinh) để xác định rõ vị trí vùng trồng.
- Học tập và chia sẻ: Tham gia các buổi đào tạo, chia sẻ kinh nghiệm với cộng đồng nông dân.
Cuối cùng, quy định chống phá rừng không phải là gánh nặng mà là cơ hội. Những nông dân sầu riêng tuân thủ quy định sẽ có lợi thế cạnh tranh cao hơn, có thể bán sản phẩm với giá tốt hơn, và góp phần bảo vệ môi trường cho thế hệ tương lai.